01
▶
arjuna uvāca |
madanugrahāya paramaṁ guhyamadhyātmasañjñitam |
yat tvayōktaṁ vacastēna mōhō:’yaṁ vigatō mama || 1 ||
02
▶
bhavāpyayau hi bhūtānāṁ śrutau vistaraśō mayā |
tvattaḥ kamalapatrākṣa māhātmyamapi cāvyayam || 2 ||
03
▶
ēvamētadyathā:’:’ttha tvamātmānaṁ paramēśvara |
draṣṭumicchāmi tē rūpamaiśvaraṁ puruṣōttama || 3 ||
04
▶
manyasē yadi tacchakyaṁ mayā draṣṭumiti prabhō |
yōgēśvara tatō mē tvaṁ darśayātmānamavyayam || 4 ||
05
▶
śrībhagavānuvāca |
paśya mē pārtha rūpāṇi śataśō:’tha sahasraśaḥ |
nānāvidhāni divyāni nānāvarṇākr̥tīni ca || 5 ||
06
▶
paśyādityān vasūn rudrānaśvinau marutastathā |
bahūnyadr̥ṣṭapūrvāṇi paśyāścaryāṇi bhārata || 6 ||
07
▶
ihaikasthaṁ jagat kr̥tsnaṁ paśyādya sacarācaram |
mama dēhē guḍākēśa yaccānyaddraṣṭumicchasi || 7 ||
08
▶
na tu māṁ śakyasē draṣṭumanēnaiva svacakṣuṣā |
divyaṁ dadāmi tē cakṣuḥ paśya mē yōgamaiśvaram || 8 ||
09
▶
sañjaya uvāca |
ēvamuktvā tatō rājan mahāyōgēśvarō hariḥ |
darśayāmāsa pārthāya paramaṁ rūpamaiśvaram || 9 ||
10
▶
anēkavaktranayanamanēkādbhutadarśanam |
anēkadivyābharaṇaṁ divyānēkōdyatāyudham || 10 ||
divyamālyāmbaradharaṁ divyagandhānulēpanam |
sarvāścaryamayaṁ dēvamanantaṁ viśvatōmukham || 11 ||
11
▶
divi sūryasahasrasya bhavēdyugapadutthitā |
yadi bhāḥ sadr̥śī sā syādbhāsastasya mahātmanaḥ || 12 ||
12
▶
tatraikasthaṁ jagat kr̥tsnaṁ pravibhaktamanēkadhā |
apaśyaddēvadēvasya śarīrē pāṇḍavastadā || 13 ||
13
▶
tataḥ sa vismayāviṣṭō hr̥ṣṭarōmā dhanañjayaḥ |
praṇamya śirasā dēvaṁ kr̥tāñjalirabhāṣata || 14 ||
14
▶
arjuna uvāca |
paśyāmi dēvāṁstava dēva dēhē
sarvāṁstathā bhūtaviśēṣasaṅghān |
brahmāṇamīśaṁ kamalāsanastha-
-mr̥ṣīṁśca sarvānuragāṁśca divyān || 15 ||
15
▶
anēkabāhūdaravaktranētraṁ
paśyāmi tvāṁ sarvatō:’nantarūpam |
nāntaṁ na madhyaṁ na punastavādiṁ
paśyāmi viśvēśvara viśvarūpa || 16 ||
16
▶
kirīṭinaṁ gadinaṁ cakriṇaṁ ca
tējōrāśiṁ sarvatō dīptimantam |
paśyāmi tvāṁ durnirīkṣyaṁ samantā-
-ddīptānalārkadyutimapramēyam || 17 ||
17
▶
tvamakṣaraṁ paramaṁ vēditavyaṁ
tvamasya viśvasya paraṁ nidhānam |
tvamavyayaḥ śāśvatadharmagōptā
sanātanastvaṁ puruṣō matō mē || 18 ||
18
▶
anādimadhyāntamanantavīrya-
-manantabāhuṁ śaśisūryanētram |
paśyāmi tvāṁ dīptahutāśavaktraṁ
svatējasā viśvamidaṁ tapantam || 19 ||
19
▶
dyāvāpr̥thivyōridamantaraṁ hi
vyāptaṁ tvayaikēna diśaśca sarvāḥ |
dr̥ṣṭvādbhutaṁ rūpamugraṁ tavēdaṁ
lōkatrayaṁ pravyathitaṁ mahātman || 20 ||
20
▶
amī hi tvāṁ surasaṅghā viśanti
kēcidbhītāḥ prāñjalayō gr̥ṇanti |
svastītyuktvā maharṣisiddhasaṅghāḥ
stuvanti tvāṁ stutibhiḥ puṣkalābhiḥ || 21 ||
21
▶
rudrādityā vasavō yē ca sādhyā
viśvē:’śvinau marutaścōṣmapāśca |
gandharvayakṣāsurasiddhasaṅghā
vīkṣantē tvāṁ vismitāścaiva sarvē || 22 ||
22
▶
rūpaṁ mahat tē bahuvaktranētraṁ
mahābāhō bahubāhūrupādam |
bahūdaraṁ bahudaṁṣṭrākarālaṁ
dr̥ṣṭvā lōkāḥ pravyathitāstathāham || 23 ||
23
▶
nabhaḥspr̥śaṁ dīptamanēkavarṇaṁ
vyāttānanaṁ dīptaviśālanētram |
dr̥ṣṭvā hi tvāṁ pravyathitāntarātmā
dhr̥tiṁ na vindāmi śamaṁ ca viṣṇō || 24 ||
24
▶
daṁṣṭrākarālāni ca tē mukhāni
dr̥ṣṭvaiva kālānalasannibhāni |
diśō na jānē na labhē ca śarma
prasīda dēvēśa jagannivāsa || 25 ||
25
▶
amī ca tvāṁ dhr̥tarāṣṭrasya putrāḥ
sarvē sahaivāvanipālasaṅghaiḥ |
bhīṣmō drōṇaḥ sūtaputrastathāsau
sahāsmadīyairapi yōdhamukhyaiḥ || 26 ||
vaktrāṇi tē tvaramāṇā viśanti
daṁṣṭrākarālāni bhayānakāni |
kēcidvilagnā daśanāntarēṣu
sandr̥śyantē cūrṇitairuttamāṅgaiḥ || 27 ||
26
▶
yathā nadīnāṁ bahavō:’mbuvēgāḥ
samudramēvābhimukhā dravanti |
tathā tavāmī naralōkavīrā
viśanti vaktrāṇyabhivijvalanti || 28 ||
27
▶
yathā pradīptaṁ jvalanaṁ pataṅgā
viśanti nāśāya samr̥ddhavēgāḥ |
tathaiva nāśāya viśanti lōkā-
-stavāpi vaktrāṇi samr̥ddhavēgāḥ || 29 ||
28
▶
lēlihyasē grasamānaḥ samantā-
-llōkān samagrān vadanairjvaladbhiḥ |
tējōbhirāpūrya jagat samagraṁ
bhāsastavōgrāḥ pratapanti viṣṇō || 30 ||
29
▶
ākhyāhi mē kō bhavānugrarūpō
namō:’stu tē dēvavara prasīda |
vijñātumicchāmi bhavantamādyaṁ
na hi prajānāmi tava pravr̥ttim || 31 ||
30
▶
śrībhagavānuvāca |
kālō:’smi lōkakṣayakr̥t pravr̥ddhō
lōkān samāhartumiha pravr̥ttaḥ |
r̥tē:’pi tvāṁ na bhaviṣyanti sarvē
yē:’vasthitāḥ pratyanīkēṣu yōdhāḥ || 32 ||
31
▶
tasmāt tvamuttiṣṭha yaśō labhasva
jitvā śatrūn bhuṅkṣva rājyaṁ samr̥ddham |
mayaivaitē nihatāḥ pūrvamēva
nimittamātraṁ bhava savyasācin || 33 ||
32
▶
drōṇaṁ ca bhīṣmaṁ ca jayadrathaṁ ca
karṇaṁ tathānyānapi yōdhavīrān |
mayā hatāṁstvaṁ jahi mā vyathiṣṭhā
yudhyasva jētāsi raṇē sapatnān || 34 ||
33
▶
sañjaya uvāca |
ētacchrutvā vacanaṁ kēśavasya
kr̥tāñjalirvēpamānaḥ kirīṭī |
namaskr̥tvā bhūya ēvāha kr̥ṣṇaṁ
sagadgadaṁ bhītabhītaḥ praṇamya || 35 ||
34
▶
arjuna uvāca |
sthānē hr̥ṣīkēśa tava prakīrtyā
jagat prahr̥ṣyatyanurajyatē ca |
rakṣāṁsi bhītāni diśō dravanti
sarvē namasyanti ca siddhasaṅghāḥ || 36 ||
35
▶
kasmācca tē na namēran mahātman
garīyasē brahmaṇō:’pyādikartrē |
ananta dēvēśa jagannivāsa
tvamakṣaraṁ sadasattatparaṁ yat || 37 ||
36
▶
tvamādidēvaḥ puruṣaḥ purāṇa-
-stvamasya viśvasya paraṁ nidhānam |
vēttāsi vēdyaṁ ca paraṁ ca dhāma
tvayā tataṁ viśvamanantarūpa || 38 ||
37
▶
vāyuryamō:’gnirvaruṇaḥ śaśāṅkaḥ
prajāpatistvaṁ prapitāmahaśca |
namō namastē:’stu sahasrakr̥tvaḥ
punaśca bhūyō:’pi namō namastē || 39 ||
38
▶
namaḥ purastādatha pr̥ṣṭhatastē
namō:’stu tē sarvata ēva sarva |
anantavīryāmitavikramastvaṁ
sarvaṁ samāpnōṣi tatō:’si sarvaḥ || 40 ||
39
▶
sakhēti matvā prasabhaṁ yaduktaṁ
hē kr̥ṣṇa hē yādava hē sakhēti |
ajānatā mahimānaṁ tavēdaṁ
mayā pramādāt praṇayēna vāpi || 41 ||
yaccāvahāsārthamasatkr̥tō:’si
vihāraśayyāsanabhōjanēṣu |
ēkō:’thavāpyacyuta tatsamakṣaṁ
tat kṣāmayē tvāmahamapramēyam || 42 ||
40
▶
pitāsi lōkasya carācarasya
tvamasya pūjyaśca gururgarīyān |
na tvatsamō:’styabhyadhikaḥ kutō:’nyō
lōkatrayē:’pyapratimaprabhāva || 43 ||
41
▶
tasmāt praṇamya praṇidhāya kāyaṁ
prasādayē tvāmahamīśamīḍyam |
pitēva putrasya sakhēva sakhyuḥ
priyaḥ priyāyārhasi dēva sōḍhum || 44 ||
42
▶
adr̥ṣṭapūrvaṁ hr̥ṣitō:’smi dr̥ṣṭvā
bhayēna ca pravyathitaṁ manō mē |
tadēva mē darśaya dēvarūpaṁ
prasīda dēvēśa jagannivāsa || 45 ||
43
▶
kirīṭinaṁ gadinaṁ cakrahasta-
-micchāmi tvāṁ draṣṭumahaṁ tathaiva |
tēnaiva rūpēṇa caturbhujēna
sahasrabāhō bhava viśvamūrtē || 46 ||
44
▶
śrībhagavānuvāca |
mayā prasannēna tavārjunēdaṁ
rūpaṁ paraṁ darśitamātmayōgāt |
tējōmayaṁ viśvamanantamādyaṁ
yanmē tvadanyēna na dr̥ṣṭapūrvam || 47 ||
45
▶
na vēdayajñādhyayanairna dānai-
-rna ca kriyābhirna tapōbhirugraiḥ |
ēvaṁ rūpaḥ śakya ahaṁ nr̥lōkē
draṣṭuṁ tvadanyēna kurupravīra || 48 ||
46
▶
mā tē vyathā mā ca vimūḍhabhāvō
dr̥ṣṭvā rūpaṁ ghōramīdr̥ṅmamēdam |
vyapētabhīḥ prītamanāḥ punastvaṁ
tadēva mē rūpamidaṁ prapaśya || 49 ||
47
▶
sañjaya uvāca |
ityarjunaṁ vāsudēvastathōktvā
svakaṁ rūpaṁ darśayāmāsa bhūyaḥ |
āśvāsayāmāsa ca bhītamēnaṁ
bhūtvā punaḥ saumyavapurmahātmā || 50 ||
48
▶
arjuna uvāca |
dr̥ṣṭvēdaṁ mānuṣaṁ rūpaṁ tava saumyaṁ janārdana |
idānīmasmi saṁvr̥ttaḥ sacētāḥ prakr̥tiṁ gataḥ || 51 ||
49
▶
śrībhagavānuvāca |
sudurdarśamidaṁ rūpaṁ dr̥ṣṭavānasi yanmama |
dēvā apyasya rūpasya nityaṁ darśanakāṅkṣiṇaḥ || 52 ||
50
▶
nāhaṁ vēdairna tapasā na dānēna na cējyayā |
śakya ēvaṁvidhō draṣṭuṁ dr̥ṣṭavānasi māṁ yathā || 53 ||
51
▶
bhaktyā tvananyayā śakya ahamēvaṁvidhō:’rjuna |
jñātuṁ draṣṭuṁ ca tattvēna pravēṣṭuṁ ca parantapa || 54 ||
52
▶
matkarmakr̥nmatparamō madbhaktaḥ saṅgavarjitaḥ |
nirvairaḥ sarvabhūtēṣu yaḥ sa māmēti pāṇḍava || 55 ||
iti śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṁ yōgaśāstrē śrīkr̥ṣṇārjunasaṁvādē viśvarūpadarśanayōgō nāma ēkādaśō:’dhyāyaḥ || 11 ||